Op 17 april wordt het gerestaureerde model van de botter EB32 feestelijk onthuld in het Bottermuseum aan de Havenkade. Het model is aan de Botterstichting geschonken door de Amerikaanse Jitske Bergman. Lex Terpstra voerde de restauratie van het bijna 100 jaar oude model uit, dat in delen was verzonden. In de wijde regio staat hij bekend als de expert wanneer het om met de hand gemaakte bottermodellen gaat. En hij is ook nog eens vrijwilliger bij de Botterstichting Elburg. Geen wonder dat het dus Lex was die als een van de eersten deze bijzondere zending uit Tampa (Florida) te zien kreeg.

In Tampa woont Jitske Bergman. Ze is tijdens de oorlog in Elburg aan het Begijnendijkje geboren. De rest van haar leven heeft Jitske Bergman – in het kielzog van haar vader die als arts werkte – echter over de hele wereld gereisd. Maar waar ze ook woonden, Elburg bleef trekken en het gezin Bergman kwam steeds weer terug. Ook de haven stond dan op het programma en meegevaren werd er als het kon met de botter EB32 van Jan Jansen. Een foto van Jitske als 14-jarige naast de EB32 en Jan Jansen is daar bewijs van. In de woonkamer van de familie stond altijd het model van de EB32, en dat reisde steeds met de familie mee.

Schenking
Tot Jitske in 2025 besloot dat het mooi was geweest en het scheepsmodel terug naar huis moest. Lees: de Botterstichting Elburg, want daar heeft ze sinds 2021 goede banden mee. Ze nam contact op en vertelde over haar plan om het model te schenken, dat door bestuur en vrijwilligers natuurlijk enthousiast werd ontvangen.
Het model is in 1934 afgemaakt, dat is in de koperen mastklamp gekrast. Tenminste… dat kun je weer lezen nu Lex het model onder handen heeft gehad. ‘Ik schrok echt toen we het pakket op de werf open maakten! Als ik alleen was geweest had ik de verpakking gauw weer dicht gedaan en was ik er niet aan begonnen. Nou ja, tót ik het verhaal hoorde dat erachter zat.’

Lex doet eigenlijk niets liever dan een bottermodel weer ‘toonbaar te maken’, zoals hijzelf zegt. Dat betekent: weer perfect in originele staat terugbrengen. Tot in de allerkleinste details. Het is precisiewerk en je moet er naast vakmanschap ook veel geduld voor hebben.

Uit elkaar
‘Allereerst heb ik het eiken model helemaal uit elkaar gehaald. Ik kijk dan wat er allemaal nog is en wat er mist. Dan maak ik een plan (noot: het lijkt wel een restauratie van scheepstimmerman Cees Leusink). Daarna gaat de boot onder de douche, voorzichtig schoonmaken dus en drogen.’

‘Ineens zag ik koper door de verf schijnen. Dus dat werd krabben. Ik heb acht lagen weg moeten halen voor ik bij het koper was. Veel werk, maar de beloning is ernaar. Vervolgens was de mast aan de beurt. Die was al eens geplakt en heb ik nu vakkundig gerepareerd. En de oude katoenen touwen? Die trok je zo kapot. Gelukkig zat er nog een bosje touw bij, ik heb dus alles vervangen. Behalve het netje voor het schepnet: dat heeft Steven Jansen (zoon van Jan van Pad) gemaakt.
Daarna ben je eindelijk toe aan het mooiste deel: het opbouwen. Het tuigwerk, de katrollen, reparatie van het oude zeil. Ik heb er alleen een nieuwe windvaan op gemaakt, die was er niet meer. En nieuwe blokken waarop het model iets hoger staat.’

Oudste model
Ondertussen kwam er via één van de dochters van Jan Jansen meer informatie over deze EB32: ‘Er zijn meer modellen in de omloop, onder andere in de Hervormde Kerk in Elburg en bij zoon Wichert Jansen in huis. Maar die zijn allemaal veel kleiner.’  Dit is het oudste bottermodel dat Lex ooit in handen heeft gehad en volgens hem bestaat er kans dat dit het oudste model is in Elburg. Waarschijnlijk is deze EB32 door Jan ‘van Mies’ (1916 – 1992) aan boord gemaakt. De verhoudingen kloppen niet helemaal, er zijn minder dekenpoten en de mast is eigenlijk iets te lang. Dit model is ook een stuk groter en grover dan zijn latere modellen. Tijdens de stille uren van het hoekwantvissen kon Jansen er daarom makkelijker aan werken, met alleen een mes en een hamertje bij de hand. Pas later – toen er noodgedwongen aan wal werd gewerkt – werden de modellen kleiner. En Jan Jansen? Ik zie hem nog zo zitten aan de keukentafel onder de lamp. Hij zat daar uren te schuren, buigen en lakken…

Bekijken
Het bottermodel is weer piekfijn in orde. Het koper blinkt je tegemoet. Wie het wil bekijken kan dat vanaf 18 april doen tijdens de openingsuren van het Bottermuseum (woensdag en zaterdag van 13 tot 16 uur en op afspraak).